Cục Quản lý lao động ngoài nước (Bộ LĐ-TB&XH) vừa phát đi thông báo khẩn liên quan đến việc tham gia chế độ bảo hiểm công (Nenkin) tại Nhật Bản. Đây không chỉ là nghĩa vụ bắt buộc đối với tất cả thực tập sinh từ 20-59 tuổi mà còn là "lá chắn" bảo vệ quyền lợi tài chính trọn đời nếu không may xảy ra rủi ro ốm đau, thương tật ngay từ khi mới nhập cảnh.
1. Nhật Bản siết chặt quy định: Người nước ngoài cũng phải đóng "Nenkin"
Theo thông báo mới nhất từ Cục Quản lý lao động ngoài nước, phía Nhật Bản đã tái khẳng định quy định về an sinh xã hội đối với người cư trú. Cụ thể, tất cả cá nhân sinh sống tại quốc gia này trong độ tuổi từ 20 đến 59 tuổi, không phân biệt quốc tịch, đều BẮT BUỘC phải tham gia chế độ bảo hiểm công (thường được người lao động Việt Nam gọi chung là Nenkin).
Điều này đồng nghĩa với việc Thực tập sinh (TTS) Việt Nam ngay khi đặt chân đến Nhật Bản đã thuộc diện đối tượng phải tham gia một trong hai loại hình bảo hiểm lương hưu sau:
Bảo hiểm lương hưu của nhân viên (Kosei Nenkin): Thường áp dụng khi TTS đã ký hợp đồng và làm việc chính thức tại xí nghiệp tiếp nhận.
Bảo hiểm lương hưu toàn dân (Kokumin Nenkin): Áp dụng cho các đối tượng cư trú tại Nhật nhưng chưa tham gia bảo hiểm nhân viên (thường là giai đoạn học nguồn, chưa đi làm chính thức).
2. Cảnh báo "Lỗ hổng" bảo hiểm trong tháng đầu nhập cảnh
Cục Quản lý lao động ngoài nước đặc biệt lưu ý về một thực trạng đáng lo ngại: Nhiều TTS chưa hoàn tất thủ tục tham gia bảo hiểm trong thời gian tham gia khóa đào tạo sau khi nhập cảnh (thường là 1 tháng đầu).
Đây là giai đoạn cực kỳ nhạy cảm. Theo quy định, nếu TTS hoàn thành thủ tục tham gia bảo hiểm ngay từ thời điểm này, họ sẽ được hưởng chế độ "Lương hưu khuyết tật". Quyền lợi này đảm bảo rằng nếu TTS không may gặp rủi ro ốm đau, tai nạn dẫn đến thương tích hoặc tàn tật trong suốt thời gian ở Nhật (bao gồm cả tháng đi học đào tạo, chưa làm việc), họ vẫn được chi trả khoản tiền hỗ trợ đáng kể.
Ngược lại, nếu lơ là và không đóng bảo hiểm trong tháng đầu tiên này, nếu rủi ro xảy ra, TTS sẽ hoàn toàn không nhận được hỗ trợ từ hệ thống an sinh xã hội Nhật Bản. Việc hiểu rõ và tuân thủ quy định này chính là "phao cứu sinh" bảo vệ tương lai của chính người lao động.
3. Chính sách miễn giảm cho người thu nhập thấp
Hiểu được áp lực tài chính của TTS khi mới sang Nhật, hệ thống pháp luật Nhật Bản cũng có cơ chế mở về việc miễn trừ đóng bảo hiểm.
Thực tập sinh có trách nhiệm đóng tiền bảo hiểm hàng tháng. Tuy nhiên, trong trường hợp gặp khó khăn về tài chính (như thu nhập thấp trong năm đầu tiên), TTS có quyền nộp hồ sơ xin miễn trừ.
Thông thường, nếu thực hiện đúng thủ tục nộp đơn xin miễn trừ, TTS sẽ được miễn đóng tiền bảo hiểm lương hưu toàn dân trong khoảng 1 năm đầu sau khi nhập cảnh. Điều quan trọng là TTS phải chủ động làm đơn ("thủ tục xin miễn") thay vì lẳng lặng không đóng tiền ("trốn đóng"). Việc làm đúng thủ tục sẽ giúp TTS vẫn giữ được tư cách lưu trú hợp pháp và không bị coi là nợ xấu bảo hiểm.
4. Yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp phái cử
Trước tầm quan trọng của vấn đề này, Cục Quản lý lao động ngoài nước đã yêu cầu các doanh nghiệp hoạt động dịch vụ phái cử thực tập sinh Việt Nam sang Nhật Bản phải hành động ngay lập tức:
Rà soát toàn diện: Kiểm tra lại tình trạng tham gia bảo hiểm lương hưu của toàn bộ TTS do doanh nghiệp đang quản lý tại Nhật Bản.
Đào tạo nguồn: Phải tổ chức phổ biến, hướng dẫn thật kỹ cho người lao động trước khi xuất cảnh. TTS cần phải hiểu rõ: Khi nào phải đóng? Khi nào được miễn? Làm sao để xin miễn? Quyền lợi khi bị tai nạn là gì?
Tuân thủ hướng dẫn: Thực hiện nghiêm túc theo tài liệu hướng dẫn chuyên môn của Cục Hưu trí - Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản.
Việc trang bị kiến thức về Bảo hiểm công (Nenkin) không chỉ là tuân thủ luật pháp nước bạn mà còn là cách tốt nhất để bảo vệ quyền lợi sát sườn của lao động Việt Nam nơi xứ người./.
