Thị trường lao động Hà Nội đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về trình độ chuyên môn và kỹ năng nghề, trong khi nguồn cung lao động có trình độ trung cấp, cao đẳng chưa đáp ứng tương xứng nhu cầu tuyển dụng. Trong bối cảnh đó, giáo dục nghề nghiệp trở thành một hướng đi quan trọng, giúp người trẻ phát triển năng lực thực hành, tiếp cận việc làm và xây dựng sự nghiệp bền vững. Làm rõ vấn đề này, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đã biên soạn, phát hành Bản tin Bức tranh thị trường lao động Hà Nội năm 2026 – Số 2, phiên bản dành cho học sinh, sinh viên, với chủ đề “Học nghề – lựa chọn của bản lĩnh”.
Mở rộng góc nhìn về lựa chọn nghề nghiệp trong bối cảnh mới
Tiếp nối Bản tin số 1 tập trung vào giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, Bản tin số 2 chuyển trọng tâm sang giáo dục nghề nghiệp, đào tạo kỹ năng thực hành và cơ hội phát triển nghề nghiệp thông qua các trình độ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng. Cách tiếp cận này nhằm phản ánh đầy đủ hơn các con đường tham gia thị trường lao động, đồng thời giúp học sinh, sinh viên có thêm cơ sở lựa chọn hướng học tập phù hợp với năng lực và nhu cầu xã hội.
Với 16 trang nội dung, ấn phẩm tập trung vào ba nhóm vấn đề: bối cảnh thị trường lao động và khung pháp lý mới; vai trò của giáo dục nghề nghiệp trong phát triển nhân lực Thủ đô; xu hướng tuyển dụng và mức độ sẵn sàng tham gia thị trường lao động của học sinh, sinh viên.
Điểm đáng chú ý là bản tin kết hợp dữ liệu tuyển dụng với kết quả khảo sát trực tuyến 1.578 học sinh, sinh viên Hà Nội, thực hiện từ ngày 08/9 đến 28/9/2026. Qua đó, ấn phẩm không chỉ nhận diện nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp mà còn phân tích khoảng cách giữa yêu cầu tuyển dụng với năng lực hiện có của người học, đưa ra những khuyến nghị cụ thể nhằm nâng cao khả năng tìm kiếm và thích ứng với việc làm.
Nhu cầu lao động có tay nghề gia tăng, mở rộng cơ hội cho người học nghề
Dữ liệu thị trường lao động quý III/2026 cho thấy sự chênh lệch đáng chú ý giữa cung và cầu lao động theo trình độ chuyên môn tại Hà Nội. Nhu cầu tuyển dụng lao động trình độ trung cấp, cao đẳng chiếm 36,1% tổng nhu cầu tuyển dụng, trong khi tỷ trọng nhóm lao động có trình độ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng trong số người tìm việc chỉ đạt 14,9%.
Trong 4.492 vị trí tuyển dụng thuộc nhóm trình độ trung cấp, cao đẳng được phân tích, có 52,7% thuộc các nhóm nghề chuyên môn kỹ thuật bậc trung và bậc cao. Đáng chú ý, 70,3% vị trí trong nhóm này có mức lương chào tuyển từ 10 triệu đồng/tháng trở lên. Những con số trên cho thấy doanh nghiệp đang có nhu cầu thực chất đối với lao động được đào tạo nghề, có khả năng thực hành và đáp ứng yêu cầu chuyên môn.
Xu hướng này còn thể hiện qua sự thay đổi cơ cấu tuyển dụng. Tỷ trọng nhu cầu tuyển lao động chưa qua đào tạo giảm từ 26,5% trong quý I xuống 19,0% trong quý III/2026, trong khi nhu cầu đối với lao động có trình độ trung cấp, cao đẳng và đại học có xu hướng tăng. Các lĩnh vực điện tử, xây dựng – hạ tầng, logistics, bán lẻ và dịch vụ tiếp tục đặt ra yêu cầu về đội ngũ lao động có kỹ năng chuyên môn.
Đặc biệt, sản xuất trong lĩnh vực điện tử ghi nhận mức tăng 20,6%. Cùng với xu hướng tự động hóa và ứng dụng công nghệ, yêu cầu đối với người lao động không còn dừng ở kỹ năng thực hành cơ bản mà ngày càng mở rộng sang khả năng vận hành thiết bị, sử dụng phần mềm và thích ứng với quy trình sản xuất hiện đại.
Thực tế này cho thấy học nghề không đồng nghĩa với lựa chọn những công việc giản đơn hay hạn chế cơ hội phát triển. Với chương trình đào tạo phù hợp, người học hoàn toàn có thể đảm nhiệm các vị trí kỹ thuật chuyên môn, tiếp tục học liên thông và phát triển nghề nghiệp theo năng lực. Giá trị của lựa chọn học tập không chỉ nằm ở bằng cấp mà còn ở khả năng đáp ứng công việc và nhu cầu thực tế của thị trường.
Mức độ sẵn sàng của người học: Những khoảng trống cần được khắc phục
Kết quả khảo sát 1.578 học sinh, sinh viên cho thấy Chỉ số Sẵn sàng tham gia thị trường lao động đạt 47,2/100 điểm. Trong đó, 37,3% người học thuộc nhóm có mức sẵn sàng thấp; 38,7% ở mức trung bình và chỉ 24,0% đạt mức cao.
Đáng chú ý, chỉ số này không có sự khác biệt lớn giữa các năm học: sinh viên năm thứ nhất đạt 46,5 điểm, năm thứ hai đạt 46,6 điểm và năm thứ ba đạt 49,0 điểm. Điều đó cho thấy việc tích lũy thời gian học tập chưa đủ để bảo đảm năng lực tham gia thị trường lao động nếu người học thiếu trải nghiệm thực tế và chưa chủ động phát triển kỹ năng.
Xét theo từng nhóm năng lực, kỹ năng xây dựng hồ sơ năng lực số chỉ đạt 36,9 điểm; khả năng sẵn sàng làm việc bằng tiếng Anh đạt 39,6 điểm; năng lực tự học công cụ, kiến thức mới đạt 45,7 điểm. Trong khi đó, tư duy phản biện và khả năng vượt qua áp lực, thất bại lần lượt đạt 53,0 và 53,1 điểm. Cụ thể, 60,8% người tham gia khảo sát chưa thực sự tự tin trong xây dựng hồ sơ năng lực số như LinkedIn hoặc portfolio trực tuyến; 54,3% chưa sẵn sàng làm việc trong môi trường sử dụng tiếng Anh thường xuyên. Đối với trí tuệ nhân tạo (AI), có 36,6% người học mới chỉ thỉnh thoảng sử dụng hoặc chưa từng sử dụng các công cụ này.
Những hạn chế trên phản ánh khoảng cách giữa yêu cầu ngày càng đa dạng của doanh nghiệp với sự chuẩn bị của người học. Trong môi trường làm việc hiện đại, ngoài kiến thức chuyên môn, ứng viên cần có khả năng sử dụng công nghệ, ngoại ngữ, tự học và chứng minh năng lực thông qua sản phẩm, kết quả công việc cụ thể.
Từ đó, bản tin khuyến nghị học sinh, sinh viên chủ động xây dựng hồ sơ năng lực số, rèn luyện tiếng Anh chuyên ngành, ứng dụng AI trong học tập và công việc, đồng thời chuẩn bị kỹ năng phỏng vấn, tìm kiếm việc làm. Các hướng dẫn như lộ trình xây dựng hồ sơ năng lực số trong 30 ngày góp phần chuyển hóa kết quả khảo sát thành những hành động thiết thực.
Gắn đào tạo với thực tiễn, tăng cường kết nối nhà trường và doanh nghiệp
Hình ảnh: Hoạt động tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho các học sinh, sinh viên (Ảnh: Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội)
Thiếu trải nghiệm thực tế tiếp tục là một trong những rào cản lớn đối với người học khi bắt đầu tìm việc. Theo khảo sát, 39,8% học sinh, sinh viên cho rằng thiếu kinh nghiệm thực tế là thách thức lớn nhất; 25,5% gặp khó khăn do thiếu kỹ năng chuyên môn. Đáng chú ý, 75,1% mong muốn tìm kiếm cơ hội thực tập ngay từ năm thứ nhất hoặc năm thứ hai.
Về hình thức hỗ trợ, 37,2% người học mong muốn được tham gia các chương trình thực tập gắn với dự án thực tế, có tiêu chí đánh giá và cơ hội tuyển dụng; 26,0% lựa chọn hình thức được chuyên gia doanh nghiệp hướng dẫn trực tiếp; 22,4% mong muốn các bài kiểm tra, tình huống thực tế của doanh nghiệp được đưa vào quá trình đánh giá môn học.
Kết quả này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Nhà trường cần cập nhật chương trình theo yêu cầu tuyển dụng, tăng thời lượng thực hành và tạo điều kiện để người học tiếp cận môi trường làm việc sớm. Doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, hướng dẫn thực tập và đánh giá năng lực. Cơ quan quản lý có vai trò xây dựng cơ chế khuyến khích hợp tác, hỗ trợ đào tạo theo nhu cầu và những ngành nghề đang thiếu hụt nhân lực.
Bản tin đề xuất sáu nhóm giải pháp trọng tâm: đặt hàng đào tạo theo danh mục nghề thiếu hụt; tổ chức thực tập thực chất có tiêu chí đánh giá; đưa hồ sơ năng lực số và tiếng Anh nghề vào chương trình đào tạo; gắn chính sách bảo hiểm thất nghiệp với đào tạo lại; tăng cường tư vấn tâm lý cho người học; theo dõi Chỉ số Sẵn sàng tham gia thị trường lao động định kỳ 6 tháng/lần.
Đây là những giải pháp hướng tới thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và tuyển dụng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đồng thời giúp người học có sự chuẩn bị tốt hơn trước khi gia nhập thị trường lao động.
HCES đồng hành cùng học sinh, sinh viên trên hành trình lập nghiệp
Hình ảnh: Phiên Giao dịch việc làm lưu động cụm Hoàng Mai năm 2026. (Ảnh: Trung tâm DVVL Hà Nội)
Bên cạnh phân tích xu hướng và đề xuất giải pháp, Bản tin số 2 còn hướng dẫn người học xây dựng lộ trình phát triển nghề nghiệp theo từng giai đoạn: định vị bản thân trong năm thứ nhất; tích lũy trải nghiệm trong năm thứ hai; kết nối việc làm trong năm cuối và tiếp tục nâng cao năng lực sau tốt nghiệp.
Người học được khuyến nghị chủ động tích lũy sản phẩm thực hành, tham gia thực tập, hoàn thiện hồ sơ năng lực số, trang bị chứng chỉ kỹ năng nghề và nâng cao năng lực ngoại ngữ, công nghệ. Ấn phẩm cũng cung cấp những lưu ý về quyền lợi người lao động, các điều khoản cần kiểm tra trước khi ký thỏa thuận thực tập, hợp đồng lao động và cách nhận diện thông tin tuyển dụng không đáng tin cậy.
Đồng hành với quá trình này, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội tiếp tục phát huy vai trò cung cấp thông tin thị trường lao động, tư vấn và kết nối việc làm. Thông qua Cổng thông tin việc làm thành phố Hà Nội tại địa chỉ congvieclam.hanoi.gov.vn, học sinh, sinh viên có thể tìm hiểu nhu cầu tuyển dụng theo ngành nghề, trình độ; tiếp cận thông tin việc làm; tham gia các phiên giao dịch việc làm và sử dụng dịch vụ tư vấn nghề nghiệp miễn phí.
Với cách tiếp cận dựa trên dữ liệu thị trường, kết hợp khảo sát trực tiếp người học và các khuyến nghị cụ thể, Bản tin Bức tranh thị trường lao động Hà Nội năm 2026 – Số 2 là tài liệu tham khảo thiết thực đối với học sinh, sinh viên, nhà trường và doanh nghiệp trong công tác định hướng, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.
Thông qua ấn phẩm, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội mong muốn góp phần nâng cao nhận thức về giáo dục nghề nghiệp, khuyến khích người trẻ lựa chọn con đường học tập phù hợp với năng lực và nhu cầu xã hội. Trong thị trường lao động không ngừng biến động, cơ hội phát triển không chỉ phụ thuộc vào bằng cấp mà còn được quyết định bởi kỹ năng thực chất, thái độ chuyên nghiệp và khả năng học tập suốt đời.
Học nghề không phải là lựa chọn ít cơ hội hơn, mà là lựa chọn phù hợp với năng lực, đáp ứng nhu cầu thị trường và hướng tới tương lai nghề nghiệp bền vững.
Nguồn: Bản tin Bức tranh thị trường lao động Hà Nội năm 2026 – Số 2, phiên bản dành cho học sinh, sinh viên;
Hằng Nga – Phòng Phân tích – Dự báo thị trường lao động
Trân trọng kính mời quý độc giả xem và tải toàn văn Bản tin tại file đính kèm
