Báo cáo chuyên đề “Lao động di cư trên địa bàn thành phố Hà Nội: Thực trạng giai đoạn 2023–2025 và xu hướng 2026–2028” do Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội biên soạn đã chỉ ra những vấn đề đáng chú ý trong quá trình thu hút, giữ chân và sử dụng nguồn nhân lực của Thủ đô. Trong đó, biến động của nhóm lao động trẻ sau giai đoạn học tập, cùng những hạn chế về việc làm phù hợp với trình độ và điều kiện sinh sống, đặt ra yêu cầu tăng cường kết nối giữa đào tạo với tuyển dụng, cải thiện chất lượng việc làm và xây dựng các chính sách giữ chân nhân lực hiệu quả hơn.
Hình ảnh: Báo cáo chuyên đề “Lao động di cư trên địa bàn thành phố Hà Nội: Thực trạng giai đoạn 2023–2025 và xu hướng 2026–2028”
Thất thoát nguồn lao động trẻ sau giai đoạn học tập
Trong bối cảnh Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, nhu cầu bổ sung nguồn nhân lực ngày càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, nguồn lao động tại chỗ chỉ tăng khoảng 60 nghìn người mỗi năm, trong đó gần một nửa là người từ 50 tuổi trở lên. Điều này đặt ra thách thức về bổ sung lực lượng lao động trẻ, có khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển của Thành phố.
Theo nghiên cứu của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, khi theo dõi biến động cùng một lớp tuổi trong giai đoạn 2019–2024, nhóm 15–19 tuổi tăng khoảng 96 nghìn người khi chuyển sang nhóm 20–24 tuổi; trong khi nhóm 20–24 tuổi giảm khoảng 55 nghìn người khi chuyển sang nhóm 25–29 tuổi. Đây là dấu hiệu đáng chú ý về sự suy giảm quy mô nguồn lao động trẻ ở giai đoạn sau học tập, bước vào thị trường lao động. Theo ước tính của nghiên cứu, mức suy giảm này tương ứng với khoảng 8–10 nghìn tỷ đồng thu nhập lao động mỗi năm, cho thấy tổn thất tiềm năng về nguồn nhân lực và giá trị kinh tế đối với Thành phố.
Một vấn đề khác được báo cáo chuyên đề chỉ ra là khoảng cách giữa trình độ đào tạo và khả năng bố trí việc làm phù hợp. Năm 2025, lao động di cư đến Hà Nội có 39% người trình độ đại học trở lên, cao hơn mức 32% của toàn Thành phố. Tuy nhiên, chỉ 13% lao động di cư làm nghề chuyên môn kỹ thuật bậc cao, trong khi tỷ lệ này ở toàn Thành phố là 14%. Tỷ số giữa tỷ lệ lao động làm nghề bậc cao và tỷ lệ có bằng đại học của nhóm lao động di cư chỉ đạt 0,33, thấp hơn mức 0,45 của toàn Thành phố.
Những số liệu này cho thấy Hà Nội thu hút được nguồn lao động có trình độ, nhưng việc sử dụng lao động tương xứng với chuyên môn được đào tạo vẫn còn hạn chế. Đây cũng là một trong những vấn đề cần quan tâm khi phân tích nguyên nhân lao động trẻ rời Thành phố sau tốt nghiệp.
Thu nhập cao chưa đủ tạo sức hút
Nghiên cứu chỉ ra một nghịch lý: thu nhập bình quân của Hà Nội năm 2025 cao gấp 1,44 lần mức bình quân cả nước, nhưng tỷ suất di cư thuần giảm liên tục từ 3,9‰ năm 2023 xuống 1,4‰ năm 2024 và còn 1,0‰ năm 2025.
Theo phân tích của báo cáo chuyên đề, sức hút lao động không chỉ phụ thuộc vào mức thu nhập mà còn gắn với tính ổn định của việc làm và điều kiện sinh sống. Ước tính khoảng 52% việc làm tại Hà Nội thuộc khu vực phi chính thức. Trong khi đó, tỷ lệ hộ thuê nhà tại Hà Nội chỉ đạt 8,9%, thấp hơn đáng kể so với Bắc Ninh (25,8%), Thành phố Hồ Chí Minh (31,8%) và Bình Dương (57,9%).
Thực tế này phản ánh một vấn đề: thị trường việc làm có thu nhập tương đối cao chưa đồng nghĩa với khả năng thu hút lao động tương ứng. Đối với người lao động từ địa phương khác, đặc biệt là sinh viên sau tốt nghiệp, việc làm ổn định, hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội, cơ hội phát triển nghề nghiệp và khả năng tiếp cận nhà ở phù hợp cũng là những yếu tố quan trọng khi lựa chọn nơi làm việc, sinh sống lâu dài.
Mặt khác, quy mô đóng góp của lao động di cư vào tăng trưởng việc làm của Thành phố vẫn còn hạn chế. Theo nghiên cứu, di cư thuần chỉ đóng góp khoảng 6–8% mức tăng lao động có việc làm của Hà Nội trong giai đoạn 2023–2025; hơn 90% mức tăng đến từ nguồn lao động tại chỗ. Điều này cho thấy chính sách thu hút lao động từ các địa phương cần được triển khai song song với nâng cao chất lượng, năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực hiện có.
Tăng cường kết nối đào tạo với nhu cầu tuyển dụng
Từ những kết quả phân tích, báo cáo chuyên đề xác định giữ chân sinh viên sau tốt nghiệp là một trong những giải pháp cần ưu tiên. Đây là nhóm lao động đã được đào tạo, có khả năng bổ sung trực tiếp cho thị trường lao động Thủ đô nếu được kết nối với cơ hội việc làm phù hợp ngay từ giai đoạn chuẩn bị tốt nghiệp.
Hình ảnh: Phiên GDVL chuyên đề ngành xây dựng – cơ khí – giao thông lần II năm 2026 (Ảnh: Trung tâm DVVL Hà Nội)
Theo đề xuất của nghiên cứu, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội và các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng cần phối hợp triển khai hoạt động kết nối việc làm từ năm cuối; tổ chức các phiên giao dịch việc làm chuyên đề tại trường; thúc đẩy chương trình thực tập gắn với tuyển dụng và theo dõi tình trạng việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp. Những hoạt động này góp phần rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và tuyển dụng, giúp người học tiếp cận sớm hơn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, báo cáo chuyên đề đề xuất mở rộng nguồn tuyển dụng từ các địa phương, tăng cường liên kết thị trường lao động vùng; phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân và nhà cho thuê phù hợp với khả năng chi trả; thúc đẩy chính thức hóa việc làm, mở rộng tiếp cận bảo hiểm xã hội và nâng cao chất lượng đào tạo nghề. Các giải pháp cũng chú trọng hỗ trợ lao động nữ tham gia thị trường lao động và hoàn thiện hệ thống dữ liệu phục vụ công tác theo dõi, dự báo.
Đây là những nội dung gắn với hoạt động của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội thông qua hệ thống sàn giao dịch việc làm, các chương trình tư vấn, giới thiệu việc làm và Cổng thông tin việc làm thành phố Hà Nội. Việc phát huy hiệu quả các kênh kết nối này có ý nghĩa thiết thực trong hỗ trợ người lao động tiếp cận thông tin tuyển dụng, đồng thời giúp doanh nghiệp tìm kiếm nguồn nhân lực phù hợp.
Cơ sở tham khảo cho hoạch định chính sách và phát triển thị trường lao động
Vấn đề thu hút và giữ chân lao động được báo cáo chuyên đề đặt trong khung phân tích gồm bốn khâu: Cần – Hút – Giữ – Hội nhập. Cách tiếp cận này cho phép xem xét thị trường lao động không chỉ từ nhu cầu bổ sung nhân lực, mà còn từ khả năng thu hút người lao động đến làm việc, duy trì sự gắn bó và bảo đảm họ được sử dụng phù hợp với trình độ, kỹ năng.
Trên cơ sở tổng hợp, đối chiếu các nguồn số liệu, nghiên cứu đưa ra các kịch bản xu hướng lao động di cư giai đoạn 2026–2028, đề xuất bảy nhóm giải pháp và bộ 12 chỉ số theo dõi hằng năm. Đáng chú ý, theo kịch bản minh họa của báo cáo chuyên đề, nếu triển khai đồng bộ các giải pháp giữ chân người tốt nghiệp, mở rộng nguồn tuyển dụng từ các địa phương và cải thiện điều kiện nhà ở, việc làm chính thức, tỷ suất di cư thuần có thể tăng từ mức cơ sở 2,0‰ lên khoảng 3,6‰ vào năm 2028. Đây là kịch bản phục vụ định hướng giải pháp và theo dõi, không phải kết quả dự báo chắc chắn.
Với những phân tích về quy mô, cơ cấu, chất lượng và xu hướng dịch chuyển lao động, báo cáo chuyên đề “Lao động di cư trên địa bàn thành phố Hà Nội: Thực trạng giai đoạn 2023–2025 và xu hướng 2026–2028” cung cấp thêm cơ sở tham khảo cho cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo trong quá trình xây dựng chính sách, tổ chức hoạt động kết nối cung – cầu và phát triển nguồn nhân lực. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường lao động, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của Thủ đô trong giai đoạn tới.
Nguồn: Báo cáo chuyên đề “Lao động di cư trên địa bàn thành phố Hà Nội: Thực trạng giai đoạn 2023–2025 và xu hướng 2026–2028” do Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội biên soạn.
Hằng Nga – Phòng Phân tích – Dự báo thị trường lao động
Trân trọng kính mời quý độc giả xem và tải toàn văn báo cáo chuyên đề tại file đính kèm.
