Một thực tế đang diễn ra là doanh nghiệp đã báo tăng lao động, nhưng nếu chưa kịp chuyển tiền, thẻ Bảo hiểm y tế (BHYT) của nhân viên – đặc biệt là nhân viên mới – vẫn chưa có giá trị sử dụng. Chuyên gia BHXH Hà Nội chỉ rõ đây là "khoảng trống" do sự chưa đồng bộ trong các quy định hướng dẫn hiện hành.
Nỗi lo của người lao động khi công ty "nợ" bảo hiểm
Tại các diễn đàn đối thoại về chính sách lao động gần đây, vấn đề doanh nghiệp chậm đóng, nợ đóng BHXH luôn là chủ đề nóng. Chị Chử Thị Khuê (Công ty CP Nhựa Hà Nội) đã đặt ra một câu hỏi đại diện cho nỗi băn khoăn của hàng triệu người lao động: "Nếu công ty chậm đóng hoặc không đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động thì tôi phải làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình?".
Câu hỏi này chạm đúng vào "nỗi đau" của nhiều người lao động: Bị trừ lương đóng bảo hiểm hàng tháng nhưng khi ốm đau đi viện lại không được thanh toán quyền lợi BHYT.
Chuyên gia giải mã: "Độ vênh" giữa Luật và Thực tế
Giải đáp vấn đề này, bà Dương Thị Minh Châu – Trưởng phòng Tuyên truyền và hỗ trợ người tham gia (Bảo hiểm xã hội TP Hà Nội) thừa nhận một thực tế: Hiện nay, vẫn chưa có hướng dẫn chi tiết về quy trình xử lý quyền lợi BHYT ngay lập tức khi đơn vị chậm đóng BHXH.
Nguyên nhân sâu xa nằm ở sự "lệch pha" giữa quy định về thời gian đóng tiền và quy định về hiệu lực thẻ:
Về thời hạn đóng tiền: Theo quy định quản lý thu, doanh nghiệp được phép đóng BHXH muộn nhất vào ngày cuối cùng của tháng liền kề. Tức là, tiền bảo hiểm tháng 1 có thể đóng vào cuối tháng 2 mà không bị coi là nợ.
Về hiệu lực thẻ BHYT: Tuy nhiên, Luật Bảo hiểm y tế lại quy định rất cứng rắn: Thẻ BHYT chỉ có giá trị sử dụng khi đơn vị đã nộp tiền đóng cho người lao động.
Chính sự "vênh" nhau này tạo ra rủi ro: Trong khoảng thời gian "chờ" doanh nghiệp chuyển tiền (dù vẫn trong hạn nộp), hệ thống có thể chưa ghi nhận thẻ BHYT có hiệu lực.
Rủi ro lớn nhất nằm ở "Tháng đầu tiên"
Chuyên gia Dương Thị Minh Châu đặc biệt nhấn mạnh rủi ro đối với nhóm người lao động mới tuyển dụng (tham gia tháng đầu tiên).
Theo quy trình, doanh nghiệp thực hiện "báo tăng" lao động trong vòng 30 ngày kể từ khi ký hợp đồng. Tuy nhiên, việc "báo tăng" chỉ là thủ tục hành chính để ghi nhận danh sách. Nếu doanh nghiệp chưa nộp tiền thực tế, thẻ BHYT của nhân viên mới sẽ chưa được kích hoạt.
Ví dụ: Nhân viên A vào làm từ ngày 1/10. Doanh nghiệp báo tăng ngày 15/10. Nhưng đến 30/10 doanh nghiệp mới chuyển tiền bảo hiểm. Nếu ngày 20/10 nhân viên A đi viện, thẻ BHYT của họ có thể bị từ chối thanh toán dù đã ký hợp đồng.
Đối với những nhân viên cũ (đã tham gia các tháng trước đó), việc gia hạn thẻ, nối tiếp thẻ thường thuận lợi hơn do có quá trình đóng liên tục. Nhưng với nhân viên mới, "lỗ hổng" tháng đầu tiên này rất dễ xảy ra nếu dòng tiền của doanh nghiệp bị chậm.
Giải pháp tình thế và kiến nghị
Hiện tại, cơ quan BHXH vẫn tạo điều kiện bằng cách tiếp nhận và duyệt hồ sơ báo tăng bình thường. Tuy nhiên, bà Châu cho biết, việc kích hoạt giá trị sử dụng thẻ BHYT vẫn phải phụ thuộc vào việc dòng tiền có về hệ thống hay không.
Trong bối cảnh chưa có văn bản hướng dẫn mới chi tiết hơn để "lấp" khoảng trống này, lời khuyên dành cho các doanh nghiệp là cần ưu tiên đóng trước số tiền BHYT hoặc đóng cuốn chiếu sớm để đảm bảo thẻ BHYT của người lao động luôn có giá trị, tránh những tranh chấp pháp lý không đáng có khi nhân viên gặp rủi ro sức khỏe./.
