Lao động di cư đang phải đối mặt với khó khăn kép về tiếp cận dịch vụ an sinh xã hội và rào cản kỹ năng số, dẫn đến hạn chế tiếp cận dịch vụ công và rủi ro bị lừa đảo. Do đó, cần có các giải pháp thiết thực như tăng cường Bình dân học vụ số và thiết kế ứng dụng VNeiD thân thiện hơn...
Khó khăn kép là an sinh xã hội và rào cản số
Tại Hội thảo quốc gia về một số chính sách an sinh xã hội đối với lao động nhập cư khu vực phi chính thức tại Hà Nội, ngày 17/10, bà Trần Thị Hồng - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu con người, gia đình và giới đã chia sẻ những phát hiện đáng chú ý từ nghiên cứu người lao động di cư ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh về tiếp cận các dịch vụ công về an sinh xã hội.
Theo đó, bức tranh tiếp cận dịch vụ công về an sinh xã hội của người lao động di cư khá hạn chế: Trung bình người lao động di cư sử dụng 1,6 dịch vụ công trong tổng số 12 dịch vụ được khảo sát. Điều này cho thấy lao động di cư gặp khó khăn rất lớn trong việc hòa nhập và tận dụng các quyền lợi chính đáng. Ngay cả những nhu cầu cơ bản nhất cũng chỉ có một phần nhỏ lao động di cư có thể tiếp cận: 23,5% lao động di cư sử dụng dịch vụ công, và con số tham gia bảo hiểm xã hội còn khiêm tốn hơn với 18,1%.
Về các quyền lợi xã hội cơ bản: rất ít lao động di cư tiếp cận được các dịch vụ cốt lõi, ví dụ chỉ 5,0% người làm giấy tờ tùy thân; 5,0% đăng ký tạm trú, tạm vắng; 6,9% đăng ký khám chữa bệnh. Các dịch vụ công khác được lao động di cư tiếp cận nhiều hơn, như: thanh toán dịch vụ điện, nước 26,5%; tra cứu thông tin giáo dục 18,6%; tìm kiếm thông tin nhà ở, tra cứu thông tin pháp luật, hỗ trợ pháp lý cùng ở mức 19,8%.
Bên cạnh những khó khăn về hành chính, khoảng cách số đang trở thành một rào cản lớn đối với lao động di cư. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, trung bình mỗi người chỉ biết đến khoảng 3/11 nền tảng phổ biến được đưa vào khảo sát và có tới 31,2% người không biết tới bất kỳ một ứng dụng số nào. Điều này dẫn đến những rủi ro và nỗi sợ hãi rất thực tế: có tới 21,9% người không biết cách thao tác vì yêu cầu kỹ thuật cao; 11,8% không có người hỗ trợ khi gặp lỗi, khiếu nại. Thực tế đã có 10,7% lao động di cư bị lừa đảo qua tin nhắn, cuộc gọi, link giả mạo.
Điều này lý giải vì sao có tới 71% lao động di cư lo ngại khi sử dụng các nền tảng số để tiếp cận an sinh xã hội. Nỗi sợ này được thể hiện rõ qua sự chia sẻ của chị Ng.T.Th, một nữ lao động di cư (quê Phú Thọ, trình độ THCS): “Hiện nay trên mạng có rất nhiều hình thức lừa đảo, phức tạp nên tôi lo sợ gặp rủi ro. Tôi cũng không rành việc sử dụng các nền tảng số, lỡ thao tác sai có thể mất tiền hoặc vướng vào nợ nần. Tôi chỉ dùng điện thoại thông minh để lướt Facebook, xem phim trên YouTube và gọi video cho con”
Bình dân học vụ số và VNeiD thân thiện
Những người lao động nhập cư đều đánh giá cao tầm quan trọng của việc có kỹ năng số từ ngân hàng đến nắm bắt xu hướng kinh doanh online trong thời đại hiện nay. Thế nhưng họ lại đang gặp rất nhiều khó khăn khi sử dụng công nghệ số. Nhóm đồng nghiên cứu là những lao động nhập cư tại Hà Nội đã chia sẻ: người lao động nhập cư thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết. Nhiều người nhờ người thân hướng dẫn sử dụng các ứng dụng bắt buộc nhưng lại quên mật khẩu, quên cách dùng. Việc kinh doanh online trên Shopee có nhiều thao tác phức tạp khiến họ không tiếp cận.
