(Chinhphu.vn) - Theo chuyên gia, ô nhiễm không khí có tính chất liên vùng, liên địa phương nên có thể bị ảnh hưởng bởi các nguồn ô nhiễm ở các tỉnh lân cận khác. Vì vậy, cần có cách tiếp cận đa ngành, liên vùng với những chính sách đột phá, dựa trên chuyển đổi số, cùng với những thế mạnh để giải quyết vấn đề ô nhiễm trong thời gian tới.
Đó là đề xuất của TS. Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam khi trao đổi với phóng viên Chuyên trang Thủ đô Hà Nội về thực trạng, và những giải pháp xử lý các vấn đề cấp bách trong công tác bảo vệ môi trường Thủ đô Hà Nội.
Thủ đô Hà Nội đang phải đối mặt với những thách thức lớn về vấn đề môi trường và ô nhiễm không khí. Theo ông, đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này?
TS. Hoàng Dương Tùng: Hà Nội đang phát triển mạnh mẽ nhưng cũng đồng thời phải đối mặt với các vấn đề ô nhiễm môi trường, trong đó nổi cộm là ô nhiễm không khí. Chúng ta đều biết, mỗi người mỗi ngày chỉ uống trung bình 2 lít nước, nhưng đều phải hít thở với trung bình 10.000 lít/ngày. Do đó ô nhiễm không khí gây tổn hại ghê gớm đến sức khỏe con người. Tổ chức Y tế thế giới đã đánh gia ô nhiễm không khí, cụ thể là bụi mịn PM2.5 là nguyên nhân lớn thứ tư gây tử vong sớm cho loài người.
Ô nhiễm không khí là vấn đề "nóng" của Hà Nội với chỉ số nồng độ trung bình PM2.5 cao, gấp 1,5 - 2 lần so với quy chuẩn cho phép trong nhiều ngày trong năm theo số liệu quan trắc. Do đặc điểm khí hậu thời tiết của các tỉnh phía Bắc, vào mùa Đông, từ tháng 10 năm trước đến tháng 3 - 4 năm sau, khi nhiệt độ giảm, gió lặng, ít mưa hạn chế khuyêch tán không khí làm cho nồng độ PM2.5 tăng cao, các tháng mùa hè chất lượng không khí tốt hơn (biểu đồ 1).
Đặc biệt, là mùa đông 2024, sau 6 tháng rất ít mưa, qua báo cáo của Sở Tài nguyên & Môi trường TP. Hà Nội (cũ) và Báo cáo của Bộ Tài nguyên & Môi trường (cũ) cho thấy, chỉ số AQI cao ở mức đỏ, tím thậm chí nâu trong nhiều ngày liên tục.
Trong khi đó, các huyện ngoại thành lại đối mặt với các nguồn ô nhiễm khác như đốt rác. Các làng nghề tái chế phế liệu xả thải ô nhiễm ra môi trường rất nhiều. Việc đốt rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch cũng là vấn nạn ô nhiễm. Các trang trại chăn nuôi cũng là nguồn phát thải acmonia (NH3) gây phát sinh PM2.5 thứ cấp.
Cũng cần phải nhấn mạnh thêm rằng, ô nhiễm không khí có tính chất liên vùng, liên địa phương, do đó, Hà Nội cũng bị ảnh hưởng bởi các nguồn ô nhiễm ở các tỉnh lân cận khác.
Như vậy, có thể xếp thứ tự nguyên nhân như sau: Giao thông, xây dựng, công nghiệp, đốt rơm rạ đốt rác, trang trại chăn nuôi. Ngoài ra còn là các nguồn từ các tỉnh lân cận Hà Nội.
Trong thời gian tới, sức ép đối với môi trường Hà Nội là rất lớn do dân số tăng và phát triển kinh tế xã hội, phát triển đô thị, hạ tầng giao thông sẽ làm tăng lượng thải. Thêm nữa, 23 khu công nghiệp được phê duyệt; phát triển nông nghiệp, chăn nuôi cũng sẽ tạo ra nguồn thải nhất định. Ngoài ra, là các nguồn thải mới, các chất ô nhiễm mới như VOC…
Trước thực trạng trên, TP. Hà Nội cần có những giải pháp gì để giải quyết ô nhiễm môi trường và ô nhiễm không khí, thưa ông?
TS. Hoàng Dương Tùng: Theo tôi, TP. Hà Nội nên có chỉ tiêu về quản lý ô nhiễm môi trường trong kế hoạch phát triển 5 năm của mình, từ đó đặt các mục tiêu hàng năm, coi đó là một trong những tiêu chí đánh giá cán bộ và người đứng đầu.
Đối với môi trường không khí, nên có những giải pháp cụ thể, đưa ra tiến độ đối với từng giải pháp, làm rõ vấn đề cụ thể và trách nhiệm của từng sở ngành, địa phương. Nói cách khác, nên giao chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI) cho các sở ngành, địa phương để toàn hệ thống có sự nhất quán cao khi thực hiện.
Bên cạnh đó, cũng cần nhìn nhận rõ trách nhiệm của các tỉnh lân cận Hà Nội, và nhìn nhận ở quy mô lớn rõ ràng hơn, cụ thể hơn ở mức liên kết trong vùng Thủ đô. Mỗi tỉnh nên có chỉ tiêu và trách nhiệm cụ thể, rõ ràng đối với các nguồn ô nhiễm của mình.
Đối với các giải pháp cụ thể, chúng ta cũng cần chuyển đổi số mạnh mẽ với việc xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu các cơ sở sản xuất - nguồn phát thải; đầu tư cho các trạm quan trắc không khí xung quanh, lắp đặt các trạm cảm biến để phát hiện các điểm nóng; đầu tư tài chính mạnh mẽ cho các giải pháp như giao thông xanh đẩy nhanh tiến độ điện hóa các phương tiên giao thông công cộng và cá nhân; lắp đặt camera và cảm biến tại các công trường xây dựng; kiểm kê khí thải; hỗ trợ cơ sở sản xuất chuyển sang nhiên liệu sạch, hạn chế đốt rơm rạ, cấm đốt rác…
Ngoài ra, Hà Nội cũng cần có chính sách đặc biệt, đi trước để huy động sự tham gia của các nhà khoa học đang công tác tại các trường đại học, viện nghiên cứu trên địa bàn Hà Nội.
Tôi cũng đánh giá cao sự chuẩn bị về giải pháp quản lý ô nhiễm môi trường của TP. Hà Nội khi tổ chức tham vấn ý kiến các nhà quản lý trên thế giới, các chuyên gia và nhà khoa học.
Đồng thời, giải quyết ô nhiễm không khí theo lộ trình, đòi hỏi các biện pháp trên phải tiến hành một cách quyết liệt, đồng bộ và kiên trì và phải được đánh giá hàng năm để đo lường được tác động của các chính sách giải pháp nhằm đánh giá điều chỉnh bổ sung các biện pháp để đạt được các mục tiêu đặt ra trong công tác bảo vệ môi trường.
Nguồn suu tầm
