Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến cho dự thảo Thông tư quan trọng, quy định chi tiết Danh mục vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Đáng chú ý nhất là đề xuất về cách "cộng dồn" thời gian làm việc qua các thời kỳ (trước và sau năm 2021) để làm căn cứ xác định quyền lợi nghỉ hưu sớm cho người lao động.
1. "Chìa khóa" pháp lý để được nghỉ hưu sớm
Theo quy định hiện hành tại Bộ luật Lao động (Điều 169) và Nghị định 135/2020/NĐ-CP, tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện bình thường đang được điều chỉnh tăng theo lộ trình. Tuy nhiên, pháp luật luôn có chính sách ưu tiên cho những người làm việc ở môi trường vất vả, độc hại hoặc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội (KT-XH) đặc biệt khó khăn.
Cụ thể, người lao động có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn (tối đa 5 tuổi hoặc 10 tuổi tùy trường hợp) so với tuổi nghỉ hưu quy định nếu có đủ thời gian làm việc tại các vùng này (thường là từ đủ 15 năm trở lên).
Vấn đề đặt ra là: "Vùng đặc biệt khó khăn" là những đâu? Và thời gian làm việc trong quá khứ (khi quy định pháp luật chưa đồng bộ như hiện nay) được tính như thế nào?
Để giải quyết bài toán này, Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo Thông tư Ban hành Danh mục vùng có điều kiện KT-XH đặc biệt khó khăn. Đây sẽ là văn bản pháp lý then chốt, làm căn cứ "cứng" để cơ quan Bảo hiểm xã hội giải quyết chế độ hưu trí cho hàng triệu người lao động, từ công chức, viên chức đến người lao động tại doanh nghiệp.
2. Gỡ rối cách tính thời gian: Phân định rõ 2 giai đoạn
Điểm "đắt giá" nhất trong dự thảo lần này là việc Bộ Nội vụ đề xuất phương án tính thời gian làm việc rất cụ thể, chia làm 2 giai đoạn lịch sử để đảm bảo quyền lợi tối đa cho người lao động.
Giai đoạn 1: Thời gian làm việc trước ngày 01/01/2021
Đây là giai đoạn "lịch sử", khi các văn bản quy định về vùng khó khăn còn tản mát. Để không bỏ sót quyền lợi của người lao động đã cống hiến lâu năm, Bộ Nội vụ đề xuất sử dụng hệ số phụ cấp khu vực làm thước đo.
Cụ thể, thời gian người lao động làm việc trước ngày 1/1/2021 sẽ được tính là làm việc ở vùng đặc biệt khó khăn để xét nghỉ hưu sớm nếu nơi đó thuộc một trong hai trường hợp:
Nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên.
Hoặc nơi có phụ cấp khu vực mức 25% trở lên.
Quy định này được đánh giá là rất mở và thuận lợi, giúp ghi nhận công sức của những người lao động đã bám trụ tại các vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo trong những giai đoạn gian khó trước đây.
Giai đoạn 2: Thời gian làm việc từ 01/01/2021 đến trước ngày 01/07/2025
Đối với giai đoạn này, việc xác định sẽ dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành và áp dụng ổn định.
Bộ Nội vụ đề xuất thời gian làm việc trong giai đoạn này sẽ áp dụng theo Danh mục vùng có điều kiện KT-XH đặc biệt khó khăn ban hành kèm theo Thông tư số 19/2021/TT-BLĐTBXH (ngày 15/12/2021) của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.
Như vậy, người lao động chỉ cần đối chiếu nơi làm việc của mình với Danh mục trong Thông tư 19 là có thể biết chắc chắn thời gian đó có được tính hay không.
3. Đối tượng áp dụng và Ý nghĩa nhân văn
Dự thảo Thông tư này có phạm vi tác động rộng, áp dụng cho tất cả các đối tượng là người lao động và người sử dụng lao động quy định tại các khoản 1, 2 và 3 Điều 2 của Bộ luật Lao động. Điều này có nghĩa là không chỉ cán bộ, công chức nhà nước mà cả người lao động trong các doanh nghiệp tư nhân, nếu làm việc tại địa bàn quy định, đều được hưởng quyền lợi này.
Việc ban hành Thông tư này có ý nghĩa quan trọng trong việc minh bạch hóa chính sách an sinh xã hội. Nó giúp tháo gỡ những vướng mắc, tranh cãi trong quá trình xét duyệt hồ sơ hưu trí thời gian qua, đặc biệt là đối với các hồ sơ có quá trình công tác trải dài qua nhiều vùng địa lý và nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau.
Đây là động thái thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với lực lượng lao động tại các địa bàn khó khăn, tạo điều kiện để họ được nghỉ ngơi sớm hơn sau những năm tháng cống hiến ở những nơi "đầu sóng ngọn gió"./.
