Trong những năm gần đây, xu hướng dịch chuyển lao động nông nghiệp đang diễn ra mạnh mẽ và là một trong những chỉ báo cho thấy sự phát triển theo hướng ngày càng hiện đại của nền kinh tế. Sau hơn 30 năm áp dụng các chính sách đổi mới theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa, Việt Nam đã đạt được một số thành tựu nhất định trong việc chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế, với tỷ trọng đóng góp vào cơ cấu GDP ngành Nông nghiệp giảm nhanh - từ 23% trong năm 2001 còn 11,88% năm 2022, trong khi tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ trong cơ cấu kinh tế tăng nhanh Dịch chuyển lao động là một xu thế khách quan của quá trình vận động của các nền kinh tế. Quá trình dịch chuyển lao động nông nghiệp sang phi nông nghiệp được đẩy mạnh cùng với quá trình phát triển kinh tế, dịch chuyển cơ cấu ngành và công nghiệp hóa, đô thị hóa. Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, xu hướng dịch chuyển lao động nông nghiệp đang diễn ra mạnh mẽ và là một trong những chỉ báo cho thấy sự phát triển theo hướng ngày càng hiện đại của nền kinh tế.
Giai đoạn 2020 - 2022, tỷ lệ chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành có sự biến động rõ rệt, kết quả này khẳng định tính kịp thời và hiệu quả của các giải pháp được Chính phủ ban hành, chỉ đạo quyết liệt các cấp, các ngành đồng thời khẳng định xu thế chuyển đổi cơ cấu ngành đã phát huy hiệu quả. Xét trong cả giai đoạn 2020 - 2022, lao động giữa các ngành luôn có sự chuyển dịch theo hướng từ các ngành nông, lâm nghiệp thủy sản sang các ngành công nghiệp- xây dựng và thương mại - dịch vụ.
Tỷ lệ lao động nông nghiệp ở cả nam giới và nữ giới trong giai đoạn 2020 - 2022 có xu hướng giảm nhưng vẫn luôn là lĩnh vực có số lao động tập trung cao. Năm 2022, số lượng lao động nam ước tính 117.084 người chiếm 43,48% giảm 11.179 người so với năm 2020 (128.263 người) tương ứng giảm 0,19%. Đối với lao động nữ làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp giai đoạn 2020 – 2022 về quy mô lao động năm 2022 ước tính 152.200 người giảm 13.277 người so với năm 2020 (165.477 người), nhưng tỷ lệ lao động nữ làm trong ngành này lại tăng từ 56,33% năm 2020 lên 56,52% năm 2022 tương ứng tăng 0,19%. Như vậy, phụ nữ làm nông nhiều hơn so với nam giới. Mức giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp ở nam giới và tăng tỷ lệ lao động ở nữ giới chứng tỏ nam giới là đối tượng dễ dàng tách khỏi hoạt động làm nông hơn.
Trong giai đoạn 2020 - 2022, tỷ lệ lao động làm việc trong nhóm ngành công nghiệp ở thành thị có xu hướng giảm. Năm 2022, khu vực thành thị ước tính 341.396 người, chiếm 26,27% giảm 8.180 người và giảm 0,31 điểm phần trăm so năm 2020; lực lượng lao động khu vực nông thôn vẫn chiếm tỷ lệ cao, ước tính 957.996 người chiếm 73,73% năm 2022 giảm 7.449 người nhưng tăng 0,31 điểm phần trăm so với năm 2020.
Sự chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành phân theo trình độ chuyên môn kỹ thuật biểu hiện rõ sự suy giảm tỷ lệ lao động trong nông nghiệp và gia tăng tỷ lệ lao động công nghiệp, dịch vụ. Trong đó, nhóm chuyên môn kỹ thuật cao nhất có mức giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp lớn nhất. Không có sự khác biệt quá lớn về quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động ở các nhóm chuyên môn kỹ thuật, hầu hét lao động ở các nhóm trên đều có xu hướng tham gia mạnh mẽ vào lĩnh vực dịch vụ hơn so với công nghiệp.
Tỷ lệ lao động làm việc trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thuỷ sản giảm xuống nhường chỗ cho các nhóm nghề khác phát triển. Cùng với đó, sự phát triển của khoa học công nghệ trong nông nghiệp làm giảm thiểu mức độ thâm dụng lao động, điều này tạo điều kiện cho người nông dân chuyển đổi việc làm, chuyển đổi sang các nhóm nghề khác. Từ đó tạo nên sự dịch chuyển cơ cấu lao động giữa các nhóm nghề theo hướng giảm lao động làm nông nghiệp và các nghề bậc thấp sang các nhóm nghề bậc trung và bậc cao.
Chuyển dịch cơ cấu lao động là quá trình thay đổi tỷ trọng và chất lượng lao động, diễn ra trong một khoảng không gian, thời gian và theo một xu hướng nhất định. Thực chất, chuyển dịch cơ cấu lao động là quá trình phân bổ lại lực lượng lao động trong nền kinh tế theo hướng tiến bộ, nhằm mục đích sử dụng lao động có hiệu quả hơn. Quá trình đó vừa diễn ra trong quy mô toàn bộ nền kinh tế, vừa diễn ra trong phạm vi từng nhóm ngành, nhóm nghề. Dịch chuyển cơ cấu lao động có thể mang lại lợi ích kinh tế, tạo ra thu nhập, tuy nhiên cũng có thể gây ra những áp lực trên thị trừng lao động, cạnh tranh khong công bằng và tăng tỷ lệ thất nghiệp.
Báo cáo chi tiết xem tại đây: Báo cáo đánh giá tình hình dịch chuyển lao động trên địa bàn thành phố hà nội
