Một trong những điểm mới quan trọng của dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục 2019 là bổ sung mô hình "trung học nghề"
Theo dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục 2019, học sinh sau THCS học song song văn hóa và nghề nghiệp. Quy định này nhằm mở rộng lựa chọn học tập, gắn phân luồng với đào tạo nghề, đáp ứng nhu cầu nhân lực thực hành và xóa bỏ rào cản giữa các cấp học, loại hình đào tạo.
Thêm lựa chọn cho người học
Theo quy định tại dự thảo, trường trung học nghề là cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tổ chức dưới tên gọi khác nhau gồm trường trung học nghề, trường trung học kỹ thuật, trường trung học nghệ thuật và trường trung học khác phù hợp với lĩnh vực hoặc nhóm ngành nghề đào tạo.
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) Nguyễn Kim Sơn khẳng định mô hình trung học nghề cùng bậc học với THPT nhằm thúc đẩy hiệu quả phân luồng, hướng nghiệp vừa góp phần phổ cập giáo dục THPT vừa cung ứng nguồn nhân lực trẻ có kỹ năng nghề cho phát triển đất nước. Việc bổ sung trung học nghề cũng nhằm hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng tăng liên thông giữa giáo dục THPT với đào tạo nghề. Với mô hình mới, học sinh sau THCS có thêm lựa chọn - vừa được tiếp tục học chương trình THPT vừa được học kỹ năng nghề. Đây là mô hình mới để nâng cao hiệu quả phân luồng học sinh sau THCS, đặc biệt đối với đào tạo chuyên sâu đặc thù, trong đó có lĩnh vực nghệ thuật.
TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục nghề nghiệp - Bộ GD-ĐT, cho rằng đây là "bước ngoặt đáng chú ý" của công tác phân luồng học sinh sau THCS. Lâu nay, hệ thống của ta bỏ đi một bậc học nghề trung gian rõ ràng giữa THCS và cao đẳng. Bậc trung cấp được xem như giải pháp "lấp chỗ trống" trong hệ thống giáo dục, nhưng do vừa dạy văn hóa vừa dạy nghề mà thiếu sự gắn kết nên chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Hơn nữa, trình độ này cũng không được công nhận là một bậc học độc lập trong hệ thống giáo dục của hầu hết các quốc gia trên thế giới. Cũng theo ông Hoàng Ngọc Vinh, Việt Nam từng có mô hình trung học nghề nhưng vì nhiều lý do mà mô hình này đã dừng lại sau năm 1998. Vì thế, việc đưa lại trung học nghề vào luật lần này là điều chỉnh đúng hướng, khôi phục một tầng học trung học kỹ thuật - nghề đích thực, có định danh rõ, liên thông và gắn với thị trường lao động, phù hợp với xu thế quốc tế.
TS Hoàng Ngọc Vinh nhận định ý nghĩa lớn nhất của mô hình trung học nghề là mở thêm con đường học tập song song và bình đẳng. Mỗi năm có hơn 1 triệu học sinh tốt nghiệp THCS nhưng không phải ai cũng muốn hoặc đủ điều kiện học THPT. Trung học nghề giúp các em vừa học văn hóa vừa học nghề vẫn có bằng tương đương THPT để học tiếp hoặc đi làm sớm.
Giảm áp lực thi cử
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị cần xác định vị trí của trình độ trung học nghề trong hệ thống bậc/trình độ của khung trình độ quốc gia Việt Nam. Đồng thời làm rõ quy định về tích hợp giữa kiến thức cốt lõi của chương trình THPT và chuyên môn nghề trong chương trình giáo dục trung học nghề. Quy định rõ chuẩn đầu vào, thời gian đào tạo, chuẩn đầu ra của chương trình trung cấp và chương trình trung học nghề để thuận lợi phân luồng, liên thông với các trình độ cao hơn; làm rõ quy định về thi tốt nghiệp trung học nghề.
Dự thảo luật cũng đã bỏ quy định cấp bằng tốt nghiệp THCS, thay bằng việc hiệu trưởng xác nhận hoàn thành chương trình học. Quy định này được đánh giá là phù hợp với bối cảnh phổ cập giáo dục đến THCS, đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm áp lực thi cử cho học sinh, đồng thời phù hợp với thông lệ quốc tế.
