Việc tăng tuổi nghỉ hưu lên 65 ở thời điểm này là chưa hợp lý vì Việt Nam cần ưu tiên đầu tư cho “dân số vàng”; đồng thời phải áp dụng linh hoạt tuổi nghỉ hưu theo ngành nghề và thay đổi mô hình tăng trưởng kinh tế để tránh bẫy thu nhập trung bình.
Đây là quan điểm của GS.TS Giang Thanh Long – Giảng viên cao cấp Trường Đại học Kinh tế và Quản lý công, Đại học Kinh tế Quốc dân khi trả lời phỏng vấn Báo Kinh tế & Đô thị về việc Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thiện Nhân đề xuất tăng tuổi nghỉ hưu lên 65 trong 10 năm tới.
Không nên vội tăng tuổi nghỉ hưu
Thưa ông, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thiện Nhân đề xuất tiếp tục tăng tuổi nghỉ hưu lên 65 trong vòng 10 năm, để nước ta có thêm 5 triệu người lao động mỗi năm để tăng trưởng GDP đạt 10%. Quan điểm của ông về đề xuất này thế nào?
- Tăng tuổi hưu là xu hướng chung của các nước trên thế giới trong khoảng hai thập kỷ trở lại đây. Lý do căn cơ là dân số già nhanh khiến lực lượng lao động giảm. Việc giữ tuổi nghỉ hưu như cũ (thường là độ tuổi 60) khiến cho không tận dụng được lao động cao tuổi, trong khi thị trường ngày càng thiếu hụt lao động. Tuy nhiên, việc tăng tuổi hưu cần phải có lộ trình và cân nhắc rất nhiều yếu tố, trong đó có sức khỏe và kinh tế là quan trọng hàng đầu.
Hiện nay Việt Nam đang trong lộ trình điều chỉnh tăng tuổi hưu cho nam giới (từ 60 lên 62 tuổi và hoàn thành vào năm 2028) và nữ giới (từ 55 lên 60 tuổi và hoàn thành vào năm 2035). Điều chỉnh là để phù hợp với tuổi thọ, đặc biệt là tuổi thọ tính từ mốc 60 tuổi cũng như tận dụng dân số cao tuổi như một nguồn lực cho nền kinh tế. Tuy vậy, điều chỉnh tiếp tuổi hưu lên 65 cho cả nam giới và nữ giới trong 10 năm tới đây chưa thực sự hợp lý.
Ông có thể nói rõ những lý do mà chúng ta chưa thể tăng tuổi nghỉ hưu trong thời điểm hiện nay?
- Thứ nhất, không phải ai cũng mong muốn và có khả năng tiếp tục làm việc tới tuổi 65. Khảo sát đại diện quốc gia về người cao tuổi trong 10 năm trở lại đây đều cho thấy khoảng 55% muốn tiếp tục làm việc nhưng không làm được vì vấn đề sức khỏe. Khoảng 30% người không muốn tiếp tục làm việc sau tuổi 60 vì lý do muốn chăm sóc gia đình… Đây là những yếu tố không thể không tính tới, nhất là sức khỏe, khi tăng tuổi hưu. Tất cả các nước đều cân nhắc và đảm bảo những yếu tố này khi đưa ra lộ trình tăng tuổi hưu.
Một lý do nữa là, Việt Nam đang trong giai đoạn “cơ cấu dân số vàng” và các thế hệ Y và Z rất nhanh nhạy với thời cuộc, đặc biệt là công nghệ, sẽ chiếm tỷ lệ lớn trong dân số và là nguồn lực dồi dào cho tăng trưởng. Tuy nhiên, theo các thống kê, tỷ lệ lao động qua đào tạo của các thế hệ này chưa cao (chưa tới 40%). Đáng chú ý, hiện đang có tới 1,6 triệu thanh niên thuộc nhóm “không việc làm, không học tập” (NEET). Do đó, đầu tư cho những nhóm lao động này là hết sức quan trọng để cải thiện năng suất lao động - yếu tố sống còn của tăng trưởng kinh tế.
Lý do thứ ba, tạo việc làm phù hợp cho người cao tuổi sẽ giúp ổn định thu nhập, đảm bảo an sinh xã hội và tác động tích cực tới sức khỏe như nhiều nghiên cứu đã chỉ ra. Tuy nhiên, thách thức chính là sự thích ứng của người cao tuổi với thị trường lao động đang biến đổi như vũ bão theo hướng số hóa với sự ảnh hưởng sâu, rộng của trí tuệ nhân tạo. Người cao tuổi dễ trở thành những “nạn nhân” của sa thải, thất nghiệp trong làn sóng đó.
--
